Divers-sensitieve zorg: inzichten uit de praktijk in 4 thema's
Divers-sensitieve zorg vraagt om voortdurend leren en expertise delen. In 2025 kwam de Reflectiegroep divers-sensitieve zorg vier keer samen om kennis uit te wisselen over actuele thema's: levenseinde, handicap, meertaligheid en dementie. Ter inspiratie delen we in dit artikel de belangrijkste bevindingen van de sessies.
Over de Reflectiegroep divers-sensitieve zorg
De Reflectiegroep divers-sensitieve zorg is een groep van Brusselse professionals met kennis van het thema cultuursensitieve zorg en diversiteit. Na het leertraject in 2024, breidde de groep in 2025 flink uit met nieuwe leden. Door die groei was het belangrijk om elkaar beter te leren kennen: wat kunnen we leren van elkaar en welke expertise zit waar?
Daarom organiseerden we 4 thematische bijeenkomsten waar we expertise uit de groep haalden. We delen graag de belangrijkste bevindingen om jou als zorg- of hulpverlener te inspireren!
De volgende thema’s kwamen aan bod:
- Levenseinde en culturele diversiteit
- Kruispunt handicap en migratie
- Werken in meertaligheid
- Kruispunt dementie en migratie
1. Levenseinde en culturele diversiteit
Amber Van Uytsel (Motief), Ann Trappers (Foyer) & Ilse Claes (EVA bxl), 18 februari 2025
Amber van Motief vzw gaf een introductie over palliatieve zorg en de invloed van levensbeschouwingen op het levenseinde. Elke levensbeschouwing heeft een eigen referentiekader rond sterven, en kennis daarvan kan zorgverleners helpen. Tegelijk is het essentieel om stil te staan bij:
- je eigen referentie- en handelingskader
- je blinde vlekken in het denken over levensbeschouwing en diversiteit
- je eigen privileges en gevoeligheden bij dit thema
De dienst interculturele bemiddeling van Foyer focust dit jaar op de vraag: ‘Hoe kun je praten over het levenseinde met een diverse doelgroep?’. Uit onderzoek dat een studente uitvoerde bij Foyer en Amfora vzw (Gent), bleek dat het thema moeilijk is, maar zeker niet altijd taboe. Enkele aanbevelingen voor zorgprofessionals:
- Creëer een veilige omgeving
- Vertrek van de behoeften van de betrokkene
- Bouw vertrouwen en verbinding op
- Gebruik effectieve communicatie, inclusief hulpmiddelen
- Bied duidelijke informatie en voorlichting
Ilse Claes (EVA bxl) lichtte vervolgens het nieuwe project rond diverssensitieve palliatieve zorg toe. EVA bxl onderzoekt hoe een Brusselse cultuursensitieve palliatieve dienst kan worden opgezet, met brugfiguren als schakel naar meer inclusieve zorg. Meer weten? Diverssensitieve palliatieve zorg - EVA bxl
2. Het kruispunt van handicap en migratie
Judi Van Hilten, Thomas Art en Dagmar Winkler (Dienst Ondersteuningsplan Vlaams-Brabant Brussel, CuSeHa), 13 mei 2025
Hoe kunnen we kwalitatieve zorg verlenen aan personen met een beperking én met een migratie-achtergrond? De medewerkers van CuSeHa gaven eerst een woordje uitleg geven over hun werking.
CuSeHa (Cultuur Sensitieve zorg voor personen met een Handicap) wil zorg toegankelijker maken voor Brusselaars die een (vermoeden van) handicap én een migratieachtergrond hebben.
Ze bieden een gratis laagdrempelig diagnose-traject aan voor volwassenen met een vermoeden van:
- Autismespectrumstoornis
- Licht verstandelijke beperking
- Niet-aangeboren hersenletsel met enkel cognitieve uitval
Er wordt gewerkt met tolken, extra tijd voor gesprekken en creatieve, cultuurbewuste methoden voor onderzoek en begeleiding.
CuSeHa geeft ook vormingen over cultuursensitieve diagnostiek en gespreksvoering en bracht interessante richtlijnen bij diverssensitieve diagnostiek samen in een publicatie.
Meer info: CuSeHa voor hulpverleners - DOP Vlaams-Brabant Brussel
3. Werken in meertaligheid
Ann Trappers van Foyer, 18 september
Hoe ga jij vandaag om met cliënten of collega’s die een andere taal spreken? Wat zijn de kansen en uitdagingen van meertaligheid in jouw werkpraktijk?
Ann Trappers gaf eerst een theoretisch kader met communicatiemogelijkheden wanneer gesprekspartners verschillende talen spreken. Vervolgens speelden twee intercultureel bemiddelaars een praktijkvoorbeeld na in een rollenspel.
De belangrijkste inzichten:
- Diverssensitief werken is levenslang leren
- Vermijd culturaliseren en vertrek van een open, respectvolle houding
- Beschouw meertaligheid als een meerwaarde
- Vertrouwen is essentieel en hangt samen met opleiding, professionele houding en organisatiecultuur
- Communicatievaardigheden zijn cruciaal, ook non-verbale communicatie
- Interessante tips over werken in meertaligheid en waar je terecht kan, zijn te vinden in de online communicatiegids van het Huis van het Nederlands
4. Het kruispunt van dementie en migratie
Saloua Berdai Chaouni (VUB) en Ann Claeys (Erasmus Hogeschool Brussel), 2 december
Saloua Berdai Chaouni en Ann Claeys brachten een inhoudelijke toelichting op basis van hun onderzoek over de specifieke uitdagingen en noden rond dementie bij ouderen met een migratieachtergrond. Ze onderzochten 6 jaar lang de ervaringen van ouderen, mantelzorgers en zorgverleners, hoe dementiezorg wordt georganiseerd en welke factoren een rol spelen.
Een belangrijke bevinding is dat de huidige professionele zorg niet toereikend is, door stereotiepe beelden en uitsluitingsmechanismen die een rol spelen. Zo heerst bijvoorbeeld het idee dat de zorg wel door de familie opgenomen zal worden en dat personen met dementie dat ook zo wensen. Maar dat beeld klopt niet. In werkelijkheid is er vooral sprake van beperkte toegang tot aangepaste zorg, waardoor mantelzorgers noodgedwongen veel taken op zich nemen (vertaler bemiddelaar, hulpverlener ...). Mantelzorgers zijn overbelast door de vele rollen die ze moeten vervullen en gaan vaak jarenlang over hun grenzen zonder ondersteuning.
Enkele actiepunten om dementiezorg toegankelijker te maken:
- Gebruik cultuurneutrale diagnosetools
- Stimuleer relationele en diverssensitieve zorg vanuit de hele organisatie
- Voorzie vormingen over diverssensitief werken voor zorgprofessionals
- Wees je bewust van uitsluitingsmechanismen en machtsverhoudingen
Interessante links:
- Het onderzoek is gebundeld in een toegankelijk geschreven boek: Dementie bij ouderen met een migratieachtergrond
- In de video hiernaast maak je kennis met het onderzoek
- Recent actieonderzoek van Saloua Berdai Chaouni leidde tot een intersectionele migratie- en cultuursensitieve reminiscentieaanpak, in samenwerking met Red Star Line Museum. Het resultaat is de podcast 'Als vroeger daar en hier is', te beluisteren via Spotify.
Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van de Reflectiegroep divers-sensitieve zorg?
Stuur vrijblijvend een mail naar Cynthia. Zij zal jou alle info bezorgen.
